Tuta absoluta: βιολογική καταπολέμηση και αναγνώριση
Στην τομάτα θερμοκηπίου η βιολογική καταπολέμηση της Tuta absoluta βασίζεται στην παρακολούθηση με φερομονικές παγίδες και έλεγχο φύλλων, στην εξαπόλυση ωφέλιμων οργανισμών πριν από τις προσβολές και στη μαζική παγίδευση με τις πρώτες προσβολές. Η φερομόνη προσελκύει αρσενικά ή διαταράσσει τη σύζευξη· δεν λειτουργεί ως απωθητικό για τούτα. Επιλέξτε μέθοδο ανάλογα με το αν υπάρχουν ήδη προνύμφες στα φυτά και αν έχουν εγκατασταθεί ωφέλιμοι οργανισμοί, και ακολουθήστε τις οδηγίες ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας του ΥΠΑΑΤ.
Στο φύλλο η προνύμφη ανοίγει πλατιά στοά με συγκέντρωση σκούρων περιττωμάτων. Στον καρπό το σημείο εισόδου βρίσκεται συχνά κάτω από τον κάλυκα και περνά απαρατήρητο στην παρακολούθηση, ενώ οι οπές εξόδου είναι μεγαλύτερες και πιο εμφανείς. Στην κορυφή οι νεαρές προνύμφες τρέφονται ανοιχτά στα διπλωμένα φύλλα και μπορούν να καταστρέψουν το σημείο ανάπτυξης· η στοά στο στέλεχος εξασθενεί το φυτό. Γι' αυτό ψάξτε για στοές στα φύλλα, ελέγξτε τον κάλυκα και τις οπές στους καρπούς και κοιτάξτε και την κορυφή και το στέλεχος.
Το Phthorimaea absoluta έχει συνώνυμο το Tuta absoluta. Ο εχθρός προσβάλλει από το φυτάριο έως το ώριμο φυτό. Μπορεί να μετακινηθεί με φυτά προς φύτευση και καρπούς τομάτας. Όταν αντιστοιχίζετε τεχνικά έγγραφα, ετικέτες ή συμβουλές, ψάχνετε και τις δύο ονομασίες.
Η προνύμφη τρέφεται στο μεσόφυλλο αφήνοντας άθικτη την επιδερμίδα. Οι ακανόνιστες στοές μπορεί αργότερα να νεκρωθούν. Στους καρπούς, δευτερογενή παθογόνα μπορούν να εισέλθουν από τις στοές και να προκαλέσουν σήψη.
Παγίδες για τούτα: πώς χρησιμοποιείται η φερομόνη της Tuta absoluta
Στην παγίδα παρακολούθησης η φερομόνη προσελκύει αρσενικά και η κολλητική επιφάνεια τα συγκρατεί· η παγίδα εντοπίζει συχνά τα αρσενικά πριν υπάρξει άλλη ένδειξη του εχθρού στο θερμοκήπιο. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη αμέσως πριν από τη φύτευση και στα αρχικά στάδια της καλλιέργειας. Βάλτε τις παγίδες από τότε, ώστε να εντοπίσετε τους ενήλικες έγκαιρα.
Η εκτίμηση του πληθυσμού γίνεται με μία φερομονική παγίδα ανά 2–3 στρέμματα. Η εκτίμηση της προσβολής γίνεται με έλεγχο τυχαίου δείγματος φύλλων για στοές, φαγώματα και νεαρές προνύμφες, μαζί με τον έλεγχο για άλλους εχθρούς.
Πριν διαπιστωθούν προσβολές, εξαπολύονται αρπακτικά Macrolophus και Nesidiocoris tenuis, ώστε να εγκατασταθεί ικανός πληθυσμός πριν εισβάλει ο εχθρός. Με τις πρώτες προσβολές γίνεται μαζική παγίδευση με φερομονικές παγίδες νερού και εντατικοποίηση των εξαπολύσεων. Όταν χρησιμοποιείται εγκεκριμένο εντομοκτόνο και έχουν προηγηθεί εξαπολύσεις ωφέλιμων, επιλέγονται χημικά με χαμηλή τοξικότητα σε ωφέλιμα.
Ελέγχετε μαζί παγίδες και φυτά και προσαρμόστε τη διαδρομή επιθεώρησης στη διάταξη του θερμοκηπίου σας. Ο έλεγχος των ενεργών στοών στα φυτά είναι πιο επίπονος από τις παγίδες φερομόνης, αλλά δίνει πιο αξιόπιστη πληροφορία. Σε τυπικό σύστημα υπάρχουν τουλάχιστον 24 σημεία δειγματοληψίας ανά εκτάριο με 10–12 φυτά στο καθένα, και οι ενεργές στοές μετριούνται ανά 7–21 ημέρες ανάλογα με την εποχή, την ταχύτητα αύξησης του πληθυσμού και τα μέτρα καταπολέμησης.
Το ελκυστικό της παγίδας έχει περιορισμένη διάρκεια ζωής και αντικαθίσταται ανά 5–6 εβδομάδες. Σε κάθε αντικατάσταση αυξάνεται η απελευθέρωση φερομόνης και ο αριθμός των συλλήψεων, ακόμη και με σταθερό πληθυσμό· στη συνέχεια η απελευθέρωση μειώνεται. Γι' αυτό τα δεδομένα των παγίδων μπορεί να παραπλανούν για την τάση του πληθυσμού και την επίδραση των εντομοκτόνων. Λύση είναι οι πολλές παγίδες που αντικαθίστανται διαδοχικά, με μέσο όρο των καταμετρήσεων. Όταν συγκρίνετε καταμετρήσεις, σημειώστε ποια μέρα αλλάξατε ελκυστικό, για να μη διαβάσετε ως αύξηση του πληθυσμού μια απλή αλλαγή ελκυστικού.
Η παρεμπόδιση σύζευξης κορεννύει την ατμόσφαιρα του θερμοκηπίου με συνθετική φερομόνη, ώστε να μπερδεύονται τα αρσενικά. Η φερομόνη τοποθετείται σε πλαστικούς διανομείς, 800–1.000 ανά εκτάριο, που διαρκούν 110–160 ημέρες ανάλογα με τη θερμοκρασία. Η τεχνική είναι λιγότερο αποτελεσματική όταν η αρχική πυκνότητα του εχθρού είναι υψηλή. Πριν επιλέξετε προϊόν, ελέγξτε ότι έχει ελληνική έγκριση.
Όταν εφαρμόζεται παρεμπόδιση σύζευξης, οι φερομονικές παγίδες παρακολούθησης είναι αναποτελεσματικές, επειδή ο αέρας είναι ήδη κορεσμένος με φερομόνη. Η προσβολή εκτιμάται τότε με καταμέτρηση των ενεργών στοών στα φυτά. Άδειες παγίδες δεν σημαίνουν ότι δεν υπάρχει εχθρός: κοιτάξτε τα φυτά.
Ωφέλιμα έντομα για τούτα και εντομολογική κόλλα
Το Macrolophus pygmaeus εξαπολύεται με πυκνότητα 1 ανά m² όσο το δυνατόν νωρίτερα μετά την είσοδο των φυτών στο θερμοκήπιο παραγωγής. Τα ενήλικα και οι νύμφες διαπερνούν τον ιστό του φύλλου και σκοτώνουν προνύμφες. Η εγκατάσταση ικανού πληθυσμού απαιτεί χρόνο και μπορεί να φτάσει ως την όψιμη άνοιξη. Πολύ μεγάλοι πληθυσμοί, όταν δεν υπάρχει άλλη λεία, προκαλούν ζημιά στα φύλλα και στις ταξιανθίες. Παρακολουθείτε λοιπόν και τον πληθυσμό του ωφέλιμου στα φυτά, όχι μόνο τον εχθρό.
Το ΥΠΑΑΤ τηρεί Εθνικό Κατάλογο Μακρο-οργανισμών και χωριστό Εθνικό Κατάλογο Σκευασμάτων Φυτοπροστασίας που περιέχουν Μακρο-οργανισμούς, στη σελίδα καταλόγων. Πριν αγοράσετε ωφέλιμα έντομα για τούτα, ζητήστε από τον προμηθευτή το όνομα του οργανισμού και του εμπορικού σκευάσματος και βρείτε τη συγκεκριμένη καταχώριση στον κατάλογο.
Η εντομολογική κόλλα για τούτα χρησιμοποιείται ως κολλητική επιφάνεια στις παγίδες και ως κολλητική επάλειψη στο πλαστικό δάπεδο κάτω από τα υπερυψωμένα κανάλια, όπου συλλαμβάνει προνύμφες καθώς πέφτουν για νύμφωση. Αν σας προτείνουν εντομολογική κόλλα, ρωτήστε αν είναι για κολλητική επιφάνεια παγίδας ή για επάλειψη κάτω από τα κανάλια, και διαβάστε τα ευρήματα της κόλλας μαζί με όσα βλέπετε στα φυτά και στις υπόλοιπες παγίδες.
Bacillus thuringiensis: πώς δρα
Ο Bacillus thuringiensis, συνήθως Bt, είναι βακτήριο του εδάφους που χρησιμοποιείται σε μικροβιακά εντομοκτόνα. Η δράση του συνδέεται με πρωτεΐνες τοξικές για τις προνύμφες των εντόμων όταν τις καταναλώσουν. Κάθε τύπος ή στέλεχος επηρεάζει διαφορετικές ομάδες εντόμων. Στην ετικέτα του προϊόντος βρείτε την πλήρη ταυτότητα του μικροοργανισμού (είδος, υποείδος, στέλεχος) πριν αποφασίσετε ότι ταιριάζει στον εχθρό σας.
Το εμπορικό προϊόν Bt περιέχει και άλλα συστατικά πέρα από το βακτήριο. Το ψεκαστικό Bt διαφέρει από τα γενετικά τροποποιημένα φυτά Bt, που παράγουν οι ίδιες οι καλλιέργειες τις πρωτεΐνες.
Κρατήστε το αρχείο των ψεκασμών σας σε ένα μέρος. Ξεκινήστε δωρεάν.
Τα Bt aizawai και kurstaki ελέγχουν κάμπιες σκόρων και πεταλούδων. Το israelensis αφορά τις ανώριμες μορφές κουνουπιών και άλλων δίπτερων· ελέγξτε λοιπόν υποείδος και εχθρό πριν διαλέξετε προϊόν. Οι νεαρές προνύμφες της Tuta είναι οι πιο ευάλωτες σε βιολογικά εντομοκτόνα: στις περισσότερες περιπτώσεις μένουν εκτεθειμένες στην επιφάνεια του φυτού λιγότερο από 90 λεπτά, πριν περικλειστούν ολόκληρες στον ιστό.
Οι νεαρές προνύμφες που τρέφονται στην κορυφή του φυτού μένουν εκτεθειμένες περισσότερο. Το Bt δεν διεισδύει στον φυτικό ιστό: η πρόσληψη εξαρτάται από την τροφική δραστηριότητα σε εκτεθειμένο σημείο.
Το ηλιακό φως διασπά γρήγορα τα σπόρια Bt: σε μελέτη, πάνω από το 80% δεν μπορούσε πια να αναπτυχθεί μέσα σε μία ώρα έκθεσης στον ήλιο. Για τη διάρκεια προστασίας του προϊόντος που αγοράσατε, ακολουθήστε τις οδηγίες της ετικέτας.
Ομάδα IRAC και ανθεκτικότητα
Η ταξινόμηση IRAC επιτρέπει αναζήτηση με όνομα δραστικής ουσίας, ομάδα μηχανισμού δράσης ή χημική κατηγορία. Ψάξτε εκεί τη δραστική ουσία κάθε προϊόντος που σκοπεύετε να ψεκάσετε και σημειώστε την ομάδα του.
Η διαχείριση ανθεκτικότητας βασίζεται στην εναλλαγή, διαδοχή ή περιστροφή ενώσεων από διαφορετικές ομάδες μηχανισμού δράσης. Τα παράθυρα εφαρμογών ορίζονται από το στάδιο της καλλιέργειας και τη βιολογία του λεπιδοπτέρου, και γενικά είναι απαραίτητο διαδοχικές γενιές του εντόμου να μην αντιμετωπίζονται με ενώσεις της ίδιας ομάδας. Σχεδιάστε την εναλλαγή έχοντας υπόψη πόσο διαρκεί ένας βιολογικός κύκλος του εχθρού στο θερμοκήπιό σας.
Στην τομάτα θερμοκηπίου η Tuta absoluta αναπτύσσει γρήγορα ανθεκτικότητα στα εντομοκτόνα. Τηρούνται αυστηρά οι κανόνες της ετικέτας (π.χ. ο μέγιστος αριθμός επεμβάσεων ανά καλλιεργητική περίοδο) και δεν γίνονται πάνω από δύο συνεχόμενες επεμβάσεις με δραστικές ουσίες από την ίδια ομάδα εντομοκτόνων.
Οι μεταβολικοί μηχανισμοί μπορούν να προκαλέσουν διασταυρωτή ανθεκτικότητα μεταξύ ομάδων· όπου αυτή είναι γνωστή, η παραπάνω εναλλαγή τροποποιείται ανάλογα. Αν δεν είστε σίγουροι, ρωτήστε τον γεωπόνο σας ποιες δραστικές επηρεάζονται.
Το Bacillus thuringiensis και οι εντομοκτόνες πρωτεΐνες του ανήκουν στην υποομάδα 11A. Σε αυτήν περιλαμβάνονται aizawai και kurstaki. Η αλλαγή μεταξύ αυτών των υποειδών διατηρεί την ίδια υποομάδα ταξινόμησης.
Τι σημαίνει ανθεκτικότητα
Η ανθεκτικότητα είναι κληρονομήσιμη αλλαγή ευαισθησίας ενός πληθυσμού. Εκδηλώνεται με επαναλαμβανόμενη αποτυχία αναμενόμενου ελέγχου, παρά τη χρήση σύμφωνα με την ετικέτα για το είδος. Αν μετά από ψεκασμό σύμφωνα με την ετικέτα παραμένουν έντομα, καταγράψτε τι έγινε (προϊόν, ημερομηνία, τι είδατε μετά) και αναφέρετέ το στον γεωπόνο ή τον προμηθευτή σας.
Σπάνια άτομα με χαρακτηριστικά ανθεκτικότητας μπορούν να επιζήσουν και να τα μεταβιβάσουν στους απογόνους τους. Συνεχείς εφαρμογές του ίδιου μηχανισμού ευνοούν την αύξηση της αναλογίας τους. Ο ρυθμός εξέλιξης εξαρτάται από αναπαραγωγή, μετανάστευση, ξενιστές, διάρκεια δράσης και συχνότητα εφαρμογών.
Στη μεταβολική ανθεκτικότητα, τα έντομα αποτοξινώνουν ή απομακρύνουν τα τοξικά μόρια ταχύτερα. Στην ανθεκτικότητα θέσης στόχου, αλλάζει το σημείο όπου δρα το εντομοκτόνο και περιορίζεται η σύνδεση ή αλληλεπίδρασή του.
Άλλοι μηχανισμοί είναι η μειωμένη διείσδυση μέσα από το εξωτερικό περίβλημα και η συμπεριφορική αποφυγή της ουσίας. Η μειωμένη διείσδυση μπορεί να συνυπάρχει με άλλους μηχανισμούς.
Η προληπτική παρακολούθηση συγκρίνει συστηματικά ευαισθησία ή απόδοση με αρχικά δεδομένα αναφοράς. Η διερεύνηση μειωμένης αποτελεσματικότητας ξεκινά από πρόβλημα στον αγρό και ελέγχει αν ευθύνεται ανθεκτικότητα· στηρίζεται στις αναφορές αποτυχίας ελέγχου από παραγωγούς και συμβούλους.
Αναγνώριση εχθρών και ασθενειών στην τομάτα: συμπτώματα και αποστολή δείγματος
Την Tuta absoluta την αναγνωρίζετε στο θερμοκήπιο από τις στοές στα φύλλα, από τις νεαρές προνύμφες και από τις συλλήψεις στη φερομονική παγίδα.
Τα δείγματα ασθενών φυτών για φυτοπαθολογική εργαστηριακή εξέταση στέλνονται στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο (ΜΦΙ). Το ινστιτούτο δέχεται μόνο δείγματα που πληρούν τους όρους του: η εξέταση δειγμάτων που δεν τους πληρούν δεν θα είναι εφικτή.
Πότε και τι να πάρετε. Παίρνετε το δείγμα αμέσως μετά την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων. Ξερά, αφυδατωμένα ή σε αποσύνθεση φυτά είναι ακατάλληλα για εξέταση. Το δείγμα πρέπει να δείχνει το εύρος του προβλήματος, από φυτά με αρχικά συμπτώματα έως φυτά με έντονα. Βάλτε περισσότερα από ένα συμπτωματικά φυτά, εκτός αν το πρόβλημα εμφανίζεται σε ένα μόνο. Αν μπορείτε, προσθέστε και τμήματα υγιούς φυτού για σύγκριση, συσκευασμένα ξεχωριστά.
Στην τομάτα, που είναι ετήσια κηπευτική καλλιέργεια, στέλνετε ολόκληρα φυτά μαζί με το ριζικό σύστημα. Τινάξτε ελαφρά το χώμα από τις ρίζες και μην ξεπλύνετε το ριζικό σύστημα με νερό. Αποφύγετε τη δειγματοληψία αμέσως μετά από εφαρμογή μυκητοκτόνων, γιατί εμποδίζεται η ανίχνευση των μικροοργανισμών και τα αποτελέσματα βγαίνουν λάθος.
Πώς συσκευάζετε. Βάλτε το ριζικό σύστημα σε πλαστική σακούλα, σφραγισμένη γύρω από το λαιμό των φυτών. Τυλίξτε το υπόλοιπο φυτό με απορροφητικό χαρτί ή στεγνή εφημερίδα, βάλτε το σε δεύτερη σακούλα και μετά στο χαρτοκιβώτιο αποστολής. Τους καρπούς τυλίξτε τους μεμονωμένα με στεγνό απορροφητικό χαρτί. Αν ο καρπός έχει μαλακή, υγρή σήψη, τυλίξτε τον με στεγνό χαρτί και βάλτε τον απευθείας στο κουτί, χωρίς σακούλα. Μην πακετάρετε βρεγμένα φυτά.
Μέσα στο κουτί μπαίνει το Πληροφοριακό Δελτίο του ινστιτούτου, συμπληρωμένο όσο γίνεται πληρέστερα, σε διαφανή θήκη ή σακούλα. Αν στέλνετε στο ίδιο κουτί δείγματα με διαφορετικό πρόβλημα το καθένα, συμπληρώστε ένα δελτίο για κάθε δείγμα.
Πού και πότε το στέλνετε. Συσκευάστε το δείγμα αμέσως και μην το εκθέσετε σε υψηλές ή πολύ χαμηλές θερμοκρασίες ή στον ήλιο. Αν δεν το στείλετε αμέσως, φυλάξτε το συσκευασμένο στο ψυγείο, στους 4–5 °C. Στείλτε το κατά προτίμηση με courier και όχι πριν από Σαββατοκύριακο ή αργία. Η διεύθυνση είναι Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, Εκάλης 2, 145 61 Κηφισιά (Αθήνα), και στο κουτί γράφετε «ΔΕΙΓΜΑ ΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ». Την παραλαβή επιβεβαιώνει το Τμήμα Υπηρεσίας Δειγμάτων στο [email protected] ή στα τηλέφωνα 210 8180235 και 256.
Επόμενο βήμα
Με τα ευρήματα παγίδων και φύλλων έτοιμα, ελέγξτε ελληνικές εγκρίσεις φυτοπροστατευτικών. Πριν συνδυάσετε προϊόντα, διαβάστε την οδηγία ετικέτας και συνδυαστικότητας.