Ochrona szkółek i lasów: zabiegi oraz dokumenty roślin

Co obejmuje wykaz IBL

Wykaz IBL „Środki ochrony roślin i produkty biobójcze do stosowania w leśnictwie w roku 2026” to część A, numer 41 serii „Analizy i Raporty”, zaktualizowana 1 października 2026 r.

Obejmuje środki, które w styczniu 2026 r. mają ważne zezwolenie i są w rejestrze MRiRW, oraz te, którym w 2026 r. kończy się okres zużycia zapasów. Znajdują się w nim także produkty biobójcze przeciw szkodom wyrządzanym przez ssaki oraz informacja o środkach do dezynfekcji. Adiuwanty i hydrożele, feromony oraz biostymulatory mają trzy osobne opracowania. Sama znaleziona nazwa środka nie rozstrzyga o jego aktualnym statusie, bo w wykazie są zarówno środki z ważnym zezwoleniem, jak i te, którym kończy się okres zużycia zapasów.

Podział na owady, choroby i chwasty

Wybierzcie ochronę przeciw owadom, chorobom infekcyjnym lub chwastom. Wykaz dzieli się na działy: ochrona przed owadami, choroby infekcyjne, zwalczanie chwastów, regulatory wzrostu i środki wycofane w latach 2022–2026.

Owady mają trzy części: szkółki, odnowienia, zalesienia i plantacje nasienne, owady liściożerne zwalczane w zabiegach agrolotniczych oraz owady zwalczane w zabiegach naziemnych. Wśród chorób infekcyjnych wykaz opisuje zgorzel siewek, mączniaka prawdziwego dębu, osutki, rdze i szarą pleśń.

Szkółka, odnowienie i plantacja nasienna to różne zakresy

Lasy Państwowe uzyskują zgody na stosowanie środków w uprawach małoobszarowych, czyli w szkółkach, plantacjach nasiennych drzew leśnych oraz w odnowieniach i zalesieniach. W wykazie ten sam gatunek lub choroba występuje w osobnych pozycjach dla tych obiektów, na przykład mączniak prawdziwy dębu osobno w szkółkach leśnych, a osobno w odnowieniach, zalesieniach i plantacjach nasiennych. Wybierzcie więc właściwy obiekt oraz technikę, naziemną lub agrolotniczą, i szukajcie gatunku we wszystkich częściach opracowania, w których może występować.

Rejestr i wyszukiwarka MRiRW

Wyszukiwarka MRiRW szuka przede wszystkim po uprawach i agrofagach, a także po substancji czynnej, rodzaju środka i zastosowaniach małoobszarowych. Ta sama nazwa środka pojawia się na liście kilka razy, gdy produkt ma różne zastosowania. Wyniki trzeba weryfikować z rejestrem środków ochrony roślin i etykietami. Na etykiecie odszukajcie dokładny zakres, technikę i warunki wykonania zabiegu.

Termin ważności środka, posiadacza zezwolenia i klasyfikację podaje Rejestr środków ochrony roślin. Środki muszą być stosowane zgodnie z etykietą-instrukcją, tak aby nie zagrażały zdrowiu ludzi, zwierząt i środowisku.

Okres zużycia zapasów po wygaśnięciu zezwolenia

Środek może pozostawać w obrocie przez 6 miesięcy po upływie ważności zezwolenia, a przez następne 12 miesięcy może być unieszkodliwiany, składowany i stosowany, chyba że zezwolenie lub decyzja o jego cofnięciu stanowi inaczej (art. 23 ustawy). Środki wycofane w latach 2022–2026 mają w wykazie IBL osobny rozdział.

W ciągu roku wykaz jest uaktualniany na stronach Lasów Państwowych i IBL (zakładka „Doradztwo i usługi”). Zajrzyjcie tam, zanim zaplanujecie zabieg, żeby mieć najnowszą wersję.

Ewidencja oprysku kwatery lub powierzchni leśnej

Ewidencja na 2026 rok zawiera nazwę środka, czas zastosowania, dawkę, nazwę uprawy, powierzchnię lub obszar zastosowania oraz sposób realizacji zasad integrowanej ochrony, w szczególności przyczynę wykonania zabiegu. Zakres danych wynika z rozporządzenia (UE) 2023/564, stosowanego od 1 stycznia 2026 r. Do końca 2026 r. państwa członkowskie mogą zezwolić na niewprowadzanie zapisów do formatu elektronicznego, ale treść zapisów obowiązuje od 1 stycznia 2026 r.

Rozporządzenie wymaga zapisu poniższych danych; w drugiej kolumnie podano, jak sprawdzić wpis w dokumentacji obiektu.

Użytkownicy profesjonalni przechowują ewidencję co najmniej 3 lata. Jeśli zabieg wykonał inny podmiot, a posiadacz gruntów lub obiektów nie ma dokumentacji, przechowuje przekazaną przez wykonawcę kopię (art. 37 ustawy) przez 3 lata.

Dostęp ludzi, znoszenie i zabiegi agrolotnicze

Środki stosuje się z uwzględnieniem okresu, w którym ludzie będą obecni na obszarze zabiegu, i z przeciwdziałaniem znoszeniu na obszary niebędące celem zabiegu (art. 35).

Zabieg z użyciem sprzętu agrolotniczego wymaga ujęcia w planie zabiegów zatwierdzonym przez wojewódzkiego inspektora. Plan trafia do inspektora nie później niż na 40 dni przed planowanym rozpoczęciem zabiegów (art. 39). Zanim zaakceptujecie taki wariant usługi, przeczytajcie poradnik o warunkach oprysku i dronach.

Profilaktyka przed zabiegiem chemicznym

Użytkownicy profesjonalni stosują środki z uwzględnieniem zasad integrowanej ochrony roślin, w której pierwszeństwo mają metody mechaniczne, biologiczne i biotechniczne. W dokumentacji zabiegów wskazują, jak te zasady zrealizowali.

Jeśli zapisujecie, że poprzednia metoda nie zadziałała, oprzyjcie to na własnych obserwacjach, a uzasadnienie zabiegu powiążcie z konkretną powierzchnią. Zabieg na powierzchni leśnej albo w pomieszczeniu zamkniętym dokumentujcie z jednostkami dawki i wielkości obszaru oraz oznaczcie konkretną kwaterę lub pomieszczenie. Obrys całej szkółki może być tłem mapy, ale potraktowany fragment oznaczcie tak, by dało się go odnaleźć.

Szkółka: rejestracja i paszporty roślin

Wpis do rejestru podmiotów profesjonalnych i upoważnienie do wydawania paszportów roślin to dwie osobne sprawy, więc przygotujcie dla nich osobne dokumenty.

Paszport roślin to dokument dołączany do każdej jednostki handlowej roślin przeznaczonych do sadzenia (pojedyncza doniczka, kompozycja, multiplat). Potwierdza, że rośliny zostały skontrolowane i są wolne od organizmów szkodliwych.

Paszporty wydają podmioty upoważnione, pod nadzorem wojewódzkiego inspektora ochrony roślin i nasiennictwa. Upoważnienie można otrzymać po zdaniu egzaminu z oceny zdrowotności roślin do celów wydawania paszportów. Paszporty mogą wydawać tylko podmioty wpisane do urzędowego rejestru podmiotów profesjonalnych.

Po wpisie podmiot dostaje indywidualny numer, który znajduje się m.in. na paszportach roślin sprzedawanych przez internet. Rejestracji można dokonać w każdej jednostce organizacyjnej Inspekcji.

Rejestr podmiotów profesjonalnych: z czego składa się wniosek

Wniosek o wpis lub aktualizację ma pięć stron: część główną z danymi wnioskodawcy, załącznik A (sprawy fitosanitarne) i załącznik B (sprawy nasienne). Część główną trzeba wypełnić zawsze, a do niej co najmniej załącznik A lub B albo oba. Pobierzcie cały pięciostronicowy formularz wraz z załącznikami.

Część główna

Formularz ma pola wpisu i aktualizacji. Przy aktualizacji podaje się numer w rejestrze lub ewidencji oraz część wniosku, w której następuje zmiana. Jeśli zgłoszenie dotyczy także ewidencji przedsiębiorców, rolników lub dostawców, zaznaczcie odpowiednie pola.

W danych wnioskodawcy jest imię i nazwisko albo nazwa podmiotu lub firma, NIP, a PESEL podaje się w przypadku nieposiadania NIP. Numer KRS podaje się, o ile podmiot go posiada. Adres zamieszkania lub siedziby odróżnijcie od adresu korespondencji i miejsca produkcji.

Część II to dane osoby do kontaktów z wojewódzkim inspektorem oraz adres korespondencyjny, wypełniany, jeśli różni się od adresu wnioskodawcy. W części III są oświadczenia i zgoda na przekazanie numeru rejestracyjnego na adres e-mail. W części IV zaznacza się załączniki A i B, a w części V wpisuje miejscowość, datę i podpis. Adnotacje urzędowe zostawcie inspektoratowi.

Załącznik A: sprawy fitosanitarne

Załącznik A zawiera oświadczenie o zamiarze prowadzenia działalności. Do wyboru są m.in. import, eksport oraz uprawa, produkcja, wytwarzanie, obrót, magazynowanie, pakowanie, sortowanie i przemieszczanie roślin, dla których wymagany jest paszport roślin. Osobno zaznacza się wydawanie paszportów roślin, stosowanie oznaczeń na drewnianym materiale opakowaniowym i wydawanie poświadczeń.

Pozycja o sprzedaży na odległość, na przykład przez internet, dotyczy handlu pomiędzy Unią Europejską a państwami trzecimi i przekazywania informacji zgodnie z art. 45 lub 55 rozporządzenia 2016/2031. Zaznaczcie ją, jeśli wasza działalność obejmuje taki handel.

Adres nieruchomości obejmuje adresy inne niż w danych wnioskodawcy, na przykład magazynu, przechowalni, szklarni, chłodni, suszarni, punktów obrotu i miejsc produkcji. Umiejscowienie działek można podać ogólnie (działka X w miejscowości Y) albo przez numery geodezyjne działek i miejscowość lub gminę. Załącznik wymaga też typu towaru oraz rodziny, rodzaju lub gatunku roślin.

Dodatkowe załączniki to opis systemów i procedur identyfikowalności (art. 69 i 70 rozporządzenia 2016/2031) oraz zaświadczenie o zdaniu egzaminu (art. 87). Ubiegając się o upoważnienie do wydawania paszportów, dołączcie oba dokumenty.

Załącznik B: sprawy nasienne

Załącznik B dotyczy ewidencji przedsiębiorców, rolników i dostawców materiału siewnego i szkółkarskiego. W ewidencji przedsiębiorców podaje się miejsca prowadzenia obrotu materiałem siewnym oraz osobę upoważnioną do reprezentowania podczas kontroli wojewódzkiego inspektora. Dostawca wytwarzający materiał szkółkarski składa też własne oświadczenie.

Następny krok

Sprawdźcie wybrany produkt w rejestrze MRiRW.